abuzerdelibalta

Ve Çerkez Ethem olayı

Cumhuriyet tarihinin en çok tartışılan, hala üzerinde bir uzlaşma
sağlanamayan olayıdır Çerkez Ethem hadisesi.
Çerkez Ethem’in emrindeki 5 bin kişilik Kuva-yı Seyyare birlikleri,
Şubat-Eylül 1920 tarihleri arasında Mustafa Kemal’e omuz veren, Anadolu’daki
silahlı ve güvenilir tek güçtü.
Peki, o zaman Ethem’le yaşanan anlaşmazlık nereden kaynaklanıyordu? Mustafa
Kemal’in Ethem’in tavırlarından, konuşmalarından, fikirlerinden yavaş yavaş
kuşku duymaya başladığı doğrudur. Özellikle Ethem’in
“saltanatçı” olduğu yolunda kimi söylentiler Mustafa Kemal’i
tedirgin etmişti. Cumhuriyet kurulduğunda Ethem’in “ayak bağı
olacağı” yolunda fısıltılar arttıkça artıyordu Ankara’da. Böyle bir
ortamda, düzenli orduya geçilişte Ethem’e ciddi bir sorumluluk vermek tehlikeli
olabilirdi. Askeri ve siyasi yetki tümüyle Meclis’te elinde kalmalıydı. Ancak
Ethem’in Meclis’in yetkisine el koymak, Mustafa Kemal’e karşı başkaldırmak,
düzenli orduya direnmek gibi bir niyeti olmadığı gibi, bunu doğrulayacak birtek
belge de yoktur. (Cemal Şener-Çerkez Ethem Olayı)
Ethem Bey’in düzenli orduya karşı çıktığı söylentisini çürüten en önemli
kanıt, Ali Fuat Paşa ve askerleriyle omuz omuza düşmana karşı çarpışması, Ali
Fuat Paşa’nın da sözünden çıkmamasıdır. Ethem’i “çıldırtan”, kendisi iç ve dış
düşmana karşı savaşırken İsmet Paşa’nın çok sonradan Milli Mücadele’ye katılması
ve hak etmediğine inandığı Batı Cephesi Komutanlığı’na getirilmesidir. (a.g.e)
Yani Ethem’in duruşu, düzenle değil İsmet Paşa’yla ilgilidir kısacası. İsmet
Paşa da bunu doğrular zaten: “Ethem ve kardeş
leriyle çatışmam, Garp Cephesi Komutanlığına gelmemle
başladı!”
Ne olursa Ethem Bey rahatsızlanıp komutayı geçici süre için kardeşi Tevfik
Bey’e devredince olur. Tevfik Bey son derece gururlu ve başına buyruktur. Hele
de İsmet Paşa birlikler arasına adamlar gönderip Mustafa Kemal’in Ethem’i
Meclis’in önünde asacağı “yalanını” yayması Tevfik Bey’i zıvanadan çıkarır.
Ethem Bey bu dedikoduları içeren bir rapor yollar Mustafa Kemal’e ve artık İsmet
Paşa’yla çalışamayacağını bildirir; yanıt alamaz. Daha sonraları Mustafa Kemal
böyle bir rapor almadığını belirtecektir. (TBMM Gizli Oturum
Konuşmaları)
Soğukkanlı olmayı beceremez, siyasetten, ayak oyunlarından anlamaz Ethem Bey.
Ve durup dururken Milli Mücadele’ye karşı konumuna düşürülür. Yazık ki ne yazık!
Sonunda İsmet Paşa kuzeyden Refet Bey güneyden Ethem’e saldırır. Bu saldırıdan
önce, uzlaşmak amacıyla Mustafa Kemal bir heyet gönderirse de bu heyeti Tevfik
Bey kabul etmez. (Dagobert von Mikusch—Asya’yla Avrupa Arasındaki Adam Mustafa
Kemal) Ethem Bey kuvvetlerini savaşa sürmemiş, serbest bırakmış, çok büyük bir
bölümü düzenli orduya katılmış, bir bölümü dağa çıkıp Yunanlılara karşı
savaşmış, 40-50 kişiyse Yunanlılara sığınmıştır. Albay Kazım Bey,
“Ethem, emrindeki, kuvvetleri bizim üzerimize salmadı; engel oldu,
hemen hepsini dağıttı” demiştir. Ethem Bey çok hastadır artık.
Kardeşleri Yunanlılara sığınırken o Manyas köyüne gider. Ne var ki sonunda
Yunanlılara teslim olur, önce Atina’ya ardından da Berlin’e geçer.
Sonra gurbet rüzgarı onu Mısır’a ve Ürdün’e sürükler. Ağabeyleri 150’likler
için çıkan aftan yararlanıp yurda döner ama o ihanet suçlamasını kabul
etmediğinden, yargılanmak için başvurur, kabul edilmez. Ve Eylül 1948’de,
Ürdün’de, bir Çerkez topluluğu içinde vefat eder. Naaşı hala Ürdün’dedir...
Allah rahmet eylesin. (Aziz ÜSTEL)